المحقق السبزواري

780

روضة الانوار عباسى ( در اخلاق و شيوه كشور دارى ) ( فارسى )

معيشت بنى آدم و تحصيل مواد اغذيه ايشانند ، آن است كه ايشان را پادشاه مرفّه بدارد ، چنان كه بر ايشان ظلمى نشود و زياده از مقادير مقرّر از خراج و غيره بر ايشان حواله و اطلاقى نشود ، و محصّلان ستمگر پرخرج و مؤنت بر سر ايشان نفرستد . و اگر شكستگى به حال ايشان راه يافته باشد ، تخفيفى نسبت به ايشان بشود ، و اموال مقرّرى ايشان به تدريج و دفعات گرفته شود . و مواضع منسوب به ديوان اگر رعاياى آن به‌واسطهء خرابى محالّ يا وجهى ديگر محتاج به مساعدات و معاونات بوده باشند به عمل آيد . و عمّال ايشان بايد كه مردم كارديدهء كاردان صاحب وقوف در امور زراعت و عمارت بوده باشند ، و كم‌طمع و بىآزار و نيكوكردار بوده باشند . و اگر به جهت حفر انهار و بستن سدّها و تنقيهء كاريزها احتياج به معونات بوده باشد ، در آن باب تقصير ننمايند و موقوف ندارند ، و هرچند زودتر متوجه سرانجام آن بشوند . « 1 » و اگر در بعضى مواضع احداث انهار توان كرد كه منفعت بر آن مترتّب باشد ، به عمل آورند و اين امور را در عهدهء مردمان كافى كاردان نمايند تا بىنقصانى كه به سر كار ديوان عايد شود سرانجام يابد . بايد كه پادشاه در اين امور غافل نباشد و در تعمير قرى و مزارع و مواضع بلاد اهتمام تمام لازم داند .

--> ( 1 ) . « بشوند » اينجا مضارع التزامى است . در نسخهء مر آن را فعل جملهء شرط گرفته و عبارت « بهتر خواهد بود » را ، پس از آن ، افزوده است .